Rouwproces: wat staat je te wachten? (gastblog)

Leoniek v.d. Maarel donderdag 5 april 2018 11:33 10 reacties

Het zijn misschien wel de meest gestelde vragen door nabestaanden: is het normaal dat ik dit zo ervaar? Wanneer komt er een einde aan dit verdriet? Gastblogger en rouwexpert Leoniek legt uit wat een rouwproces nu eigenlijk is en wat je allemaal (nog) staat te wachten.

Niet zomaar voorbij
Het verdriet om een ingrijpend verlies gaat niet zomaar voorbij. Een rouwproces vraagt veel inspanning van jou en je moet keihard werken. Een rouwproces kan lang duren, voor sommigen zelfs jaren. Maar het kan ook korter duren, we spreken dan over een periode van een aantal maanden. Maar wat is een rouwproces nu precies? En wanneer kun je zeggen dat rouwen voorbij is?

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: helaas is dat laatste niet aan te geven. Je zult zien dat het verdriet je op vele momenten weer overvalt. Dat gebeurt vooral bij belangrijke levensgebeurtenissen, zoals een huwelijk(sdatum), eindexamen van de kinderen of het krijgen van (klein)kinderen.

Eigenlijk is rouwen nooit ‘klaar’. Dat is goed om rekening mee te houden: je kan ‘opeens’ weer verdrietig zijn of het gevoel hebben dat het rouwproces weer opnieuw begint. Vaak houdt je omgeving daar geen rekening mee.

Verliestaken en hersteltaken
In een eerder blog schreven we over de vaak genoemde vijf rouwfasen, met de kanttekening dat rouw eigenlijk nooit volgens zo’n vast patroon verloopt. Zo ziet klinisch psychologe Maggie Stroebe het ook. Zij spreekt eerder van een ‘duaal rouwproces’, waarbij verliestaken (leren omgaan met het verlies) en hersteltaken (leren omgaan met het leven in het hier en nu en de toekomst) elkaar telkens afwisselen.

In het begin ben je over het algemeen meer met verliestaken bezig en minder met hersteltaken. Na verloop van tijd worden hersteltaken belangrijker dan verliestaken. In een ‘goed’ rouwproces ga je constant heen en weer tussen deze taken. Wanneer je alleen maar in verliestaken of hersteltaken blijft hangen, dan kan dat duiden op een verstoord rouwproces.

Eigenlijk is rouwen nooit 'klaar'. Dat is goed om rekening mee te houden.

Vier rouwtaken
Om een beetje te begrijpen hoe een rouwproces verloopt, vertellen we je nu iets meer over de vier rouwtaken die door de Amerikaanse psycholoog William Worden zijn beschreven. Volgens zijn theorie moet iedereen bij rouw – de aanpassing aan verlies – vier basistaken doorwerken. Het verlies krijgt pas een plekje, als je deze taken voltooit. Niet afgemaakte rouwtaken kunnen verdere groei en ontwikkeling in de weg staan.

Maar – en we blijven het zeggen – ieder mens is uniek en iedereen doorloopt zijn of haar eigen rouwproces. Deze rouwtaken zijn dan ook geen vaste richtlijn voor het rouwproces, de taken kunnen vrij door elkaar heen lopen. Je moet deze rouwtaken dan ook meer zien als een hulpmiddel voor hoe de omgeving met nabestaanden om zou kunnen gaan.

Toch kun je wel een rode draad ontdekken. Zo kun je niet met de emotionele gevolgen van een verlies omgaan voordat je je realiseert dat het verlies daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Ook belangrijk om te beseffen: rouw is een proces en geen toestand. Het doorlopen van de vier rouwtaken kost behoorlijk wat energie, terwijl invloeden van buitenaf ook een rol spelen.

Dit zijn de vier rouwtaken die William Worden beschrijft:

#1 - Realiseren dat het verlies werkelijk is gebeurd
Het idee dat je dierbare nooit meer terugkeert is vaak moeilijk te bevatten. Soms zo moeilijk dat sommige nabestaanden vastlopen bij deze eerste taak van de verwerking. Dat is niet zo gek: om het verlies te aanvaarden is simpelweg (veel) tijd nodig.

Bij de een gaat dit iets sneller dan bij de ander. Je moet immers niet alleen verstandelijk weten dat je dierbare nooit meer terugkeert, je moet het ook emotioneel beseffen.

Vaak herken je of iemand bezig is in de eerste rouwtaak doordat hij of zij in de tegenwoordige tijd over de overleden dierbare praat. Voor kinderen onder de zes jaar gaat dit niet op, zij hebben nog niet echt een besef van tijd.

#2 - Herkennen van de pijn die bij het verlies hoort
Eerst de (emotionele) pijn voelen, dan ‘er doorheen gaan’ – dat is de logische volgorde. En daar komen veel gevoelens bij kijken. Ook kunnen er problemen met je omgeving ontstaan.

Uitspraken als: “je hoeft geen verdriet te hebben, het was gewoon zijn tijd” of “je hebt alleen maar medelijden met jezelf, maar bedenk dat er zijn  mensen die veel slechter af zijn dan jij” zijn misschien bedoeld om je weer op de been te krijgen, maar kunnen totaal verkeerd vallen. Dat is vervelend, want het kan ertoe leiden dat je je verdriet verdringt en geen noodzaak ziet om te rouwen.

Ook belangrijk om te beseffen: rouw is een proces en geen toestand.

Vaak voelt deze rouwtaak het meest zwaar aan. In de eerste rouwtaak zien we mensen vaak ‘wennen’ aan het gemis en is er verdriet om dit gemis. In deze tweede rouwtaak komt het intense, diepe verdriet van het verlies van de overledene naar boven, met alle tranen, boosheid en twijfelgevoelens die daarbij horen.

#3- Verkennen van je leven zonder de overleden dierbare
Het aanpassen aan een nieuw leven zonder je dierbare is moeilijk. Uiteraard hangt dit af van je band met de overledene en de verschillende taken die hij of zij in jouw dagelijks leven vervulde. Kinderen krijgen bijvoorbeeld te maken met een compleet nieuwe realiteit: vroeger bracht papa hen naar het voetbalveld, wie doet dat nu? Maar denk bijvoorbeeld ook aan de volgende zaken: hoe ga je om met Vaderdag? En Moederdag? Wat doe je op de verjaardag van je overleden partner of zusje?

In deze rouwtaak hebben rituelen een vaste plek gekregen. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan het bezoeken van het graf op de verjaardag van de overledene, of elke avond een kaarsje branden bij de foto van de overledene. Deze rituelen geven houvast. Je raakt een beetje meer wegwijs in het land van rouw.

#4 - Weer verbinden: het durven aangaan van nieuwe relaties
Het weer durven aangaan van nieuwe relaties heeft sterk te maken met het plekje dat je overleden dierbare in jouw nieuwe leven heeft gekregen – een plekje dat uiteraard belangrijk is, maar ook ruimte laat voor anderen.

Let op: het gaat hier niet over volledig loslaten, maar juist om een andere manier van vasthouden. Je vindt een nieuwe manier waarop je je dierbare in je leven kunt voegen. Je houdt je meer bezig met zaken als: hoe praat je over je overleden dierbare? Waar mag hij of zij nog ter sprake komen? Wat doe je met (tastbare) herinneringen? Wat voor plek krijgen die in je huis? Wat doe je met de foto’s van jullie samen op je Facebook-profiel?

In de dagelijkse praktijk kunnen deze en de eerste rouwtaak op elkaar lijken, omdat je in beide taken nabestaanden veel hoort praten over ‘verder gaan’ en ‘plannen maken’. Maar er is een verschil: bij de eerste rouwtaak gaat het dan vooral om een vlucht uit de afschuwelijke werkelijkheid, terwijl het in deze vierde rouwtaak juist een onderdeel van het normale leven is geworden.

Herken jij dingen van jezelf in dit artikel? Reageer op dit artikel of praat mee op het forum.

afbeelding van Leoniek v.d. Maarel

Gerelateerde blogberichten

Er zijn 10 reacties op dit blog

afbeelding van rianne1964
Bewolkt
#1

Als vroeger iemand zei over een overledene: hij/zij is goed af, of ze had een mooie leeftijd, of ben blij dat hij niet meer hoeft te lijden,  dan kon ik dat nooit begrijpen.  Mijn idee was: zolang er leven is, is er hoop. Maar gezien de lijdensweg die mijn Tim heeft moeten doorstaan, kan ik "achteraf" alleen maar zeggen: wat ben ik "blij" dat  verder lijden hem bespaard is gebleven. Hoe moeilijk het afscheid ook was omdat hij door de vele  pijnstillers en slaapmiddel niet meer aanspreekbaar was. Of misschien de confrontatie wel niet meer aankon. Gr. Rianne 

afbeelding van Wie Troost Mij
Zonnig
#2

Beste Rianne1964,

Ik kan me voorstellen dat het heel dubbel is: aan de ene kant wil je je dierbare het liefst zo lang mogelijk bij je houden, maar soms is er een enorm gat tussen wens en realiteit. Moeilijk hoor, dapper dat je het zo kunt zien.

Veel sterkte,

Mark
Wie Troost Mij

afbeelding van Bibi
Bewolkt
#3

Fijn artikel! Tijdens het ziekteproces van mijn echtgenoot heb ik een muurtje opgebouwd om te kunnen overleven. Ik merk nu (na 3 maanden) dat het muurtje een klein beetje begint af te brokkelen, maar dat er dagen zijn waarop er snel weer wat cement tussen gaat. Soms is de pijn gewoon te heftig. Het gegeven dat rouw nooit over gaat helpt te beseffen dat het onderdeel moet gaan vormen in mijn leven.

afbeelding van rianne1964
Bewolkt
#4

Ja Bibi

Ik blijf ook metselen, ben al bijna gediplomeerd  zal ik maar zeggen. Dat veilige muurtje moet blijven, ik bepaal zelf of ik er af en toe overheen kijk. 

Wat erg om te moeten beseffen dat rouwen chronisch is en dat je er mee moet leren leven.

Heel veel sterkte

afbeelding van Netty
Storm
#5

Ik heb ook mijn man en maatje pas verloren in januari en vind het ook hel moeilijk ik zit ook vaak  s,avonds alleen en dan kan ik bijna nit op phouden met huilen zouden dit jaar 50 jaar getrouwd zijn

afbeelding van Hovius1966
Licht bewolkt
#6

Ik ben in oktober 2014 mijn vrouw verloren en in januari 2015 mijn moeder. Nog steeds heb ik paniekaanvallen waarbij er een enorm gevoel van eenzaamheid ontstaat. Soms op vrijdagavond zijn alle kinderen weg en zit ik alleen. Toen mijn vrouw nog leefde dronken we gezellig een wijntje 

afbeelding van Carla Starink
Licht bewolkt
#7

Beste Netty,

Ik weet joe je je voelt, wij waren ook bijna 53 jaar getoiuwd, mijn echtgenoot is 2 juni jl overleden.

Het leven gaat door hoe moeilijk het is, wij zullen het een plekje moeten geven.

Alleen is maar alleen, dat is verschrikkelijk!

Groeten van Carla 

Zonnig
#8

Emotioneel

Storm
#9

Ik ben niet de enige die heeft beloofd door te zullen gaan voor mijn kinderen en kleinkinderen. Wat is dat zwaar. Mijn man in na een ziekbed van nog geen 3 mnd overleden.

Het lijkt wel dat het gemis elke dag erger wordt. Hoe kom ik hier ooit doorheen

afbeelding van Irma Hommen
Bewolkt
#10

Mijn man is ook na een kort ziekbed van 7 maanden overleden op 31 jl. Na de 1e opluchting dat hij niet meer hoeft te lijden voelt het enorme gemis als een een zware baksteen in mijn buik. Ik wil verder, samen met de kinderen, dat heb ik hem ook beloofd maar hoe dan...