Afscheid op afstand: hoe ga je hiermee om? (gastblog)

Minjon van Zoest woensdag 18 maart 2020 16:15 1 reactie

Het coronavirus houdt de wereld in zijn greep. De overheid heeft vergaande maatregelen ingesteld, die ook impact hebben op hoe wij afscheid van een overleden dierbare nemen. Hoe kun je hiermee omgaan? Gastblogger Minjon geeft in dit artikel handvatten.

In deze uitzonderlijke tijd, waarin het coronavirus om zich heen grijpt, wordt van ons gevraagd om flexibel te zijn. We moeten ons aanpassen aan hoe de wereld er nu uitziet. Dat is niet makkelijk. In bepaalde situaties zorgt het voor grote moeilijkheden en onzekerheid.

Zoals wanneer we met afscheid, verlies en rouw te maken krijgen. Naast grote vragen die hier normaal al bij horen, komen we voor nieuwe uitdagingen te staan. Uitdagingen waarvan veel mensen zich afvragen of ze het er wel bij kunnen hebben.

Beperkingen
De huidige beperkingen waar we mee moeten leven, zorgen ervoor dat we geen afscheid kunnen nemen en niet kunnen rouwen op de manier waarop we dat willen. Dit brengt praktische uitdagingen met zich mee, maar roept zeker ook vragen op over hoe je hiermee om moet gaan.

We kunnen nu geen afscheid nemen of rouwen op de manier waarop we dat willen.

Zo zorgt de nieuwe regelgeving ervoor dat er maar een beperkte  hoeveelheid nabestaanden bij een uitvaart aanwezig mogen zijn. De nabestaanden die aanwezig mogen zijn, moeten ook nog een gepaste afstand van elkaar bewaren. Dat terwijl een arm om je heen, een knuffel of gewoon een hand dan juist zo troostend kan zijn.

Maar er zijn ook andere redenen te bedenken waardoor een afscheid misschien niet zo kan zijn zoals je zou willen. Iemand die er niet bij kan zijn door een ziekenhuisopname, familieomstandigheden of omdat iemand niet op tijd uit het buitenland kan komen. Wat als het afscheid van je dierbare niet verloopt zoals je dat zou willen? Hoe ga je dan verder?

Verandering bovenop verandering
Allereerst is het goed om te erkennen dat we hier te maken hebben met een verandering bovenop een verandering. Dat je een dierbare verliest, is al een enorme verandering in jouw leven. Maar daarnaast blijkt dat het afscheid van je dierbare ook anders moet dan jij voor ogen had. Het vraagt om aanpassingsvermogen en creativiteit om hier met een goed gevoel mee te leven.

Maar het is zeker mogelijk. Daarbij is het belangrijk is om de nieuwe realiteit en de huidige regels en andere beperkingen rondom het afscheid te accepteren. Dat betekent niet dat je niet boos of verdrietig mag zijn, maar het betekent dat je niet vecht tegen iets wat een feit is. Dat klinkt misschien simpel voor sommigen, voor anderen zal dit een heel belangrijke stap zijn.

Kijken naar mogelijkheden
Wanneer je de nieuwe omstandigheden accepteert ontstaat er  ook ruimte bij jezelf om naar mogelijkheden te kijken. Wat we bij een afscheid het meeste nodig hebben, is het ervaren van nabijheid en verbinding van dierbaren.

Verbintenis tussen mensen is er altijd, in gedachten en in je gevoel.

Aanraking en fysieke aanwezigheid is hierbij absoluut prettig, maar niet altijd nodig. Verbintenis tussen mensen is er namelijk altijd, in gedachten en in je gevoel,  of we nu in elkaars aanwezigheid zijn of niet. Het mooie is dat er met de huidige techniek veel mogelijk is. Denk bijvoorbeeld aan de mogelijkheid van een livestream of een videoverbinding per telefoon.

Meeleven
Heb jij dit ook wel eens meegemaakt: je denkt aan een persoon die je al een tijdje niet gesproken hebt en ineens belt diegene jou. Alsof je elkaars gedachte kunt lezen en elkaar aanvoelt. En misschien is dat ook wel zo.  We noemen het ook wel ‘meeleven’, met bijvoorbeeld iemand die het moeilijk heeft of ziek is.

Door iemand sterkte te wensen kan die persoon zich echt een stukje beter gaan voelen, omdat de woorden en de intentie voelbaar zijn, al is het maar voor even. Ook als die woorden via de telefoon of via een kaartje worden overgebracht.

Om dierbaren die op afstand aanwezig zijn toch bij het afscheid te betrekken zou je bijvoorbeeld deze twee praktische manieren kunnen gebruiken:

  1. Geef de dierbaren op afstand tijdens de uitvaart een (ceremoniële) rol. Bijvoorbeeld door ze een gedicht voor te laten lezen middels een liveverbinding of anders door het afspelen van een vooraf opgenomen boodschap. Door hen op afstand er zorgvuldig bij te betrekken maak je ze alsnog een onderdeel van de uitvaart.
     
  2. Wanneer de eerste optie te beperkt is en niet als voldoende voelt, kan je er ook voor kiezen om iets voor of na de uitvaart te doen met de dierbaren die niet bij de uitvaart aanwezig kunnen zijn. Wanneer de kleinkinderen bijvoorbeeld niet bij de uitvaart kunnen zijn, zou je na de uitvaart nog iets samen met hen kunnen doen. Een mooi moment kan tijdens het verstrooien van de as zijn, of bij het plaatsen van de grafsteen.

Voor allebei de opties geldt dat een ritueelbegeleider of uitvaartverzorger ondersteuning kan bieden om iets moois samen te stellen en de zorg hierover te delen.

Kracht van verbeelding
Het positieve in deze verwarrende situatie is dat ons brein geen onderscheid maakt tussen werkelijkheid en verbeelding. Natuurlijk weten we wel wat werkelijkheid is en wat niet. Maar om een voldaan gevoel rondom afscheid te ervaren, kunnen we de kracht van verbeelding heel goed gebruiken.

Om een voldaan gevoel rondom afscheid te ervaren, kunnen we de kracht van verbeelding heel goed gebruiken.

Eén van mijn klanten had haar man al zes maanden geleden verloren toen ze bij mij kwam. Wat haar onder andere dwarszat, was dat niet goed afscheid had kunnen nemen. In de periode van zijn overlijden was ze zelf ook ziek en ze had het voor haar gevoel maar half meegemaakt. Ze had nu de tijd om zorgvuldig een ritueel voor te bereiden met de kinderen. Hierdoor vond ze uiteindelijk de afronding die ze al zes maanden zocht.

Het is dus nooit te laat en nooit te ver om op een bijzondere manier afscheid te nemen. Het belangrijkste is dat het voor jou goed voelt en dat je voelt dat het afscheid is afgerond. Dat is namelijk wel nodig om uiteindelijk je nieuwe leven zonder je dierbare te kunnen leven.

Het vraagt veel van je om je aan te passen aan de nieuwe realiteit, maar let vooral op wat wél mogelijk is en weet dat er altijd genoeg mogelijkheden zijn om het afscheid vorm te geven waar jij je goed bij voelt.

Heb jij op afstand afscheid moeten nemen van een dierbare? Bijvoorbeeld door wat er nu gaande is rondom het coronavirus? Hoe ging jij hiermee om? Reageer onder dit artikel. Of praat mee op ons forum.

afbeelding van Minjon van Zoest

Gerelateerde blogberichten

Er is 1 reactie op dit blog

afbeelding van Ankie55
Licht bewolkt
#1

Hallo Minjon,

Bedankt dat je over dit onderwerp hebt geschreven. Afscheid nemen van een dierbare is al moeilijk genoeg, maar mijn hart gaat uit naar mensen die dat in deze tijd niet niet kunnen doen vanwege de virus situatie. Zelf woon ik in Engeland en ben sinds kort vrijwilliger in een soortgelijk forum en er komen veel reacties binnen van mensen die geen afscheid konden nemen en nu ook nog zonder de aanwezigheid van famile en vrienden hun verdriet moeten verwerken. Als ik terugdenk aan het verlies van mijn ouders (in 2017 en 2018) dan waren juist die dingen zo belangrijk.

Onlangs heb ik ook een dierbare vriendin verloren. Zij was 6 jaar geleden met haar gezin naar Nieuw Zeeland geemigreerd. Vorig jaar werd ontdekt dat ze een zeer agressieve vorm van kanker had. Vanwege het virus werd haar behandeling tijdelijk stil gezet, en binnen een paar weken ging het heel slecht met haar. Ze overleed op eerste paasdag. Haar man blijft achter met twee tiener dochters. Als er geen reisverbod was geweest had ik waarschijnlijk geprobeerd om naar de begrafenis te gaan. In plaats daarvan heb ik de begrafenisdienst via een live opname kunnen volgen. Vanwege het tijdsverschil was dit midden in de nacht. Het werd verzorgd door www.oneroomstreaming.com en het was een hele vreemde ervaring. Het was net alsof ik aanwezig was en de tranen rolden over mijn wangen toen ik de kist zag, en het verdriet van haar man, kinderen en ouders, en luisterde naar de toespraken en de muziek die ze hadden uitgekozen. Er mochten maar 10 mensen in de dienst aanwezig zijn, maar al hun vrienden en familieleden konden het op deze manier toch bijwonen. Ik denk dat ik zonder deze ervaring het veel moeilijker had gevonden om met dit verlies op te gaan. Ik wens iedereen die op die moment rouwt heel veel sterke toe.

Ankie